Jakie są pierwsze sygnały, że dziecko gorzej widzi?

Pierwsze sygnały, że dziecko gorzej widzi, mogą być w ogóle niezauważalne dla rodzica, bo małe dzieci nie skarżą się, że widzą niewyraźnie. W pierwszych trzech latach życia kształtuje się jeszcze układ optyczny i ciężko mówić wtedy o jakiejkolwiek wadzie. Problemy z widzeniem mogą powodować trudności w nauce, zaburzać prawidłowy rozwój i zachowanie. Wzrok dziecka rozwija się najbardziej intensywnie od urodzenia do około 6 roku życia. Warto być uważnym i zadbać o to, by wady wzroku nie zaburzały tego procesu. Niezależnie od wieku dziecka każda wada wzroku wymaga korekcji.

Jak rozpoznać, że dziecko źle widzi?

1. Pocieranie oczu przez dziecko kiedy jest zaspane, to zupełnie normalna sprawa. Jeśli jednak zdarza się to częściej i nie tylko przed snem, może oznaczać problem ze wzrokiem.

2. Bóle głowy. Częste skarżenie się na ból głowy pod koniec dnia to kolejna oznaka, że należy sprawdzić stan wzroku dziecka.

3. Przymykanie jednego oka. Wiele dzieci robi tak po prostu dla zabawy. Jeśli jednak maluch zawsze przymyka jedno oko, zwłaszcza podczas czytania czy oglądania telewizji, warto przyjrzeć się problemowi bliżej.

4. Światłowstręt. Jasne światło może być problemem dla malucha, jeśli ma kłopoty
z widzeniem. Może być też tak, że dziecko przez dłuższy czas widzi plamy, kiedy przenosi się w ciemniejsze miejsce.

5. Mrużenie oczu. Należy zwrócić na to uwagę zwłaszcza wtedy, gdy maluch ciągle mruży oczy podczas oglądania bajki lub czytania.

6. Przechylanie głowy. Przechylanie głowy na jedną stronę to kolejna oznaka, że należy zbadać wzrok dziecka. Szczególnie jeśli zachowanie często się powtarza.

7Podchodzenie bardzo blisko przedmiotów. Większość dzieci z problemami ze wzrokiem siada bardzo blisko ekranu telewizora lub trzyma książkę blisko oczu podczas czytania.

8Ruchy gałek ocznych. Monitorowanie ruchu gałek ocznych dziecka może być nieco trudne, biorąc pod uwagę, że maluchy często nie potrafią wysiedzieć w jednym miejscu przezdwie sekundy. Jeśli jednak dostrzegamy inne oznaki, warto przyjrzeć się ruchom gałek ocznych – jeśli są „rozbiegane”, dziecko może mieć problem ze wzrokiem.

9. Zaczerwienienie. Zaczerwienienie oczu może być niepokojące, zwłaszcza kiedy nie znamy jego powodu. Nie musi jednak oznaczać choroby – maluch po prostu może potrzebować okularów.

10. Ból oczu. To kolejna oznaka, że dziecko nie widzi wyraźnie. Jeśli pociecha wciąż narzeka na bolące oczy, warto zbadać wzrok. Ból oczu występuje zazwyczaj przy infekcjach bakteryjnych i alergicznym zapaleniu spojówek.

Objawy, które powinny wzbudzić czujność rodzica.

Zwróć uwagę, czy u twojego dziecka występują wymienione niżej objawy lub zachowania. Jeśli tak, zadbaj o specjalistyczne badanie wzroku, ponieważ dolegliwości te mogą być spowodowane nieskorygowaną wadą wzroku lub zaburzeniami widzenia obuocznego:

  • unikanie i niechęć do czytania, oglądania książek
  • krótki czas utrzymania uwagi
  •  trudności z rzucaniem i łapaniem piłki, wiązaniem sznurówek,
  • utrzymaniem równowagi, słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa
  •  nadmiernie pochylanie się nad tekstem i ilustracjami, przechylanie
  • nienaturalnie głowy lub podchodzenie zbyt blisko do ekranu telewizora,
  • dziecko skarży się na „przeskakujące literki”, obrazki.

Wpływ wzroku na prawidłowy rozwój dziecka

Gdy dziecko się rodzi, pediatra rutynowo bada jego wzrok. Podczas pierwszych kilku miesięcy życia niemowlęta mogą widzieć wyraźnie tylko w odległości 16-25 cm od ich twarzy. Gdy dziecko ma 12-16 tygodni, jego wzrok nadal się rozwija -widzi bardziej wyraźnie i na dalsze odległości. Przez następny rok dziecięce mózgi uczą się poczucia głębi, koordynacji oko-ciało, koordynacji oko-ręka oraz umiejętności oceny odległości. Dzieci urodzone o czasie rodzą się nadwzroczne. Niewielka, równa dla obu oczu, „wada plusowa” jest warunkiem prawidłowego rozwoju układu wzrokowego i ulega wyrównaniu około 8 roku życia.

Wiele z dzieci potrzebuje korekcji wzroku, ale o tym nie wie – dzieci nie rozumieją, co to znaczy widzieć prawidłowo oraz nie wiedzą jak powinny i jak mogą widzieć.

  Wszystko, czego dzieci się uczą, dociera do nich przede wszystkim poprzez zmysł wzroku, te spośród nich, które nie noszą okularów, są w bardzo niekorzystniej sytuacji podczas nauki i wielu innych aktywności.

  Zaburzenia prawidłowego ustawienia gałek ocznych oraz kształtowania widzenia obuocznego mogą powodować:

  • Kłopoty w rozróżnianiu, zapamiętywaniu i odtwarzaniu figur geometrycznych
  • Nadmierne obciążenie dziecka podczas rysowania, pisania
  • Ograniczenia wyobraźni przestrzennej, słabsza orientacja na mapie
  • Dzieci w trakcie nauki czytania, czytają bardzo wolno, ponieważ muszą długo koncentrować się na rozpoznawaniu kształtu liter i wyrazów podobnych graficznie do siebie. Później mylą, przestawiają i opuszczają litery, zgadują wyrazy, mają trudności z głośnym czytaniem.

Dzieci, aby mogły się uczyć, muszą posiadać poniższe umiejętności wzrokowe:

  • widzenie z bliska i widzenie z daleka
  • prawidłowo rozwinięte widzenie obuoczne
  • prawidłowe ruchy oczu i prawidłową akomodację
  • widzenie obwodowe – to co dostrzegamy „kątem oka” w odróżnieniu od widzenia centralnego
  • koordynację oko – ręka

Przyczyny wstępowania wad wzroku u dzieci:

Specjaliści wiążą wzrost liczby głównie krótkowzrocznych, dzieci m.in. z procesem edukacji, który wymusza długą i systematyczną pracę oczu na bliskie odległości. Krótkowzroczność jest często spowodowana także wielogodzinnym nieprzerwanym patrzeniem na ekran monitora, smartfonu, tabletu lub telewizora z bardzo bliskiej odległości. Czynnikiem ryzyka jest nie łączny czas spędzany na takich czynnościach, ale brak przerw w pracy wzrokowej. By unikać tego typu dolegliwości, należy m.in. nie tyle ograniczać czas spędzany przy urządzeniach technologii informacyjnej, a wprowadzać systematyczne przerwy, podczas których należy patrzeć do dali czyli powyżej 6 metrów, a telewizję oglądać z odległości nie mniejszej niż 2,5 m.

Korzystanie z tabletów i telefonów wpływa na ograniczenie ruchów gałek oczu. Patrzenie z bliska na te urządzenia, wymaga także od oka pracy w ciągłym napięciu mięśni – akomodacja oka, dzięki której widzimy ostry obraz. Utrzymywanie wzroku w takim stanie jest dla oczu ogromnym wysiłkiem. Konsekwencją tego jest zazwyczaj nieostre widzenie w dali, ponieważ skurcz akomodacji się utrwala, a oko wykazuje pozorną krótkowzroczność.

Warto zapamiętać !

  • Pilnuj, by dziecko było na dworze co najmniej dwie godziny dziennie. Chodź z nim na plac zabaw, zachęcaj do jazdy na rowerze , hulajnodze, rolkach, a gdy będzie starsze – także do uprawiania sportu. Spędzanie czasu na zajęciach sportowo-rekreacyjnych skutecznie poprawia wzrok – tak zgodnie twierdzą wszyscy okuliści.
  • Ograniczaj czas oglądania telewizji i zabaw przy komputerze. Powodem kłopotów jest to, że dziecko siedzi bardzo blisko ekranu, a wtedy mięśnie jego oczu są mocno napięte. Dwugodzinna zabawa przy komputerze (codziennie) aż dwukrotnie zwiększa ryzyko krótkowzroczności. Pamiętajcie o przerwach – warto popatrzeć w dal, zwłaszcza na kolor zielony.
  • Dbaj, by maluch dostawał witaminy i składniki mineralne ważne dla oczu. Beta-karoten jest
    w pomarańczowych oraz zielonych owocach i warzywach (marchew, morele, dynia, brokuły, sałata), witamina E zaś w orzechach, migdałach, olejach. Podawaj też jagody i czarne porzeczki – zawierają one antocyjany poprawiające widzenie oraz mikrokrążenie w gałce ocznej. Ważnym składnikiem jest również luteina, która działa jak filtr, chroniąc siatkówkę oka przed szkodliwym światłem. Znajduje się ona m.in. w brokułach, pomarańczach, brzoskwiniach, szpinaku, sałacie, mango oraz melonach.
  • Środowisko przyjazne dla wzroku dziecka

Jeśli mówimy o podnoszeniu komfortu widzenia, nie zapominajmy o przestrzeganiu zasad oświetlenia miejsca zabawy czy pracy dziecka. Zarówno bawiące się dziecko, które układa puzzle czy buduje konstrukcje z klocków, jak i siedzący przy biurku uczeń, potrzebują właściwego oświetlenia.

Ważne by do czytania, pisania i pracy przy komputerze zapewnić dziecku oświetlenie punktowe. Do oświetlenia biurka możemy wybrać zarówno lampę zawieszaną, jak i lamkę stojącą. Dziecko praworęczne powinno mieć lampkę punktową po lewej, a leworęczne po prawej stronie. Dzięki temu podczas pisania nie będzie zasłaniało sobie światła. Optymalna odległość między źródłem światła a blatem biurka wynosi między 40 – 50 cm. Powierzchnia biurka powinna być matowa, aby nie generować dodatkowych odbić światła, które mogłyby powodować meczące wzrok olśnienia.

Warto zadbać o oświetlenie ogólne, które rozjaśni przestrzeń wokół miejsca do nauki czy zabawy. Można wykorzystać np. lampy, które mają możliwość przyciemniania – w zależności od pory dnia oraz ilości światła dziennego, jakie wpada do pokoju, w którym dziecko odrabia lekcje – pozwalają na regulowanie natężeniem światła.

Bibliografia:

  1. Małgorzata Płóciennik, Jak widzi dziecko?, Broszura  informacyjna dofinansowana przez Ministerstwo Zdrowia.
  2. KierstanBoyd, Baby’sVision Development: What to Expect the First Year , American Academy of Ophtalmology (2017)
  3. Stowarzyszenie na Rzecz Rehabilitacji Niewidomych i Słabowidzących. Jak widzi dziecko?Gazeta-Optyka.pl 4/2010